Όσα ειπώθηκαν για τον «Διπλωμάτη Μερικής Απασχόλησης» στον ΙΑΝΟ

Στις 24 Σεπτεμβρίου παρουσιάσαμε στον ΙΑΝΟ το δεύτερο βιβλίο μου «Διπλωμάτη Μερικής Απασχόλησης» (Εκδόσεις Επίμετρο). Για το βιβλίο μίλησαν ο Μελέτης Μελετόπουλος, ο Πυθαγόρας Πετράτος και ο Παναγιώτης Παπαχατζής, ενώ τη βραδιά συντόνισε η Ευρυάννα Καραγλάνη. Είχα κρατήσει σημειώσεις γιατί είχα άγχος. Τελικά οι πιο ενδιαφέρουσες σημειώσεις ήταν όσα είπαν οι άλλοι, και τα μοιράζομαι εδώ.

Ο Μελέτης, φίλος και δάσκαλος, τον ξέρω εδώ και είκοσι χρόνια, από την εποχή του περιοδικού «Νέα Πολιτική», ξεκίνησε με κάτι που δεν περίμενα. Είπε ότι το βιβλίο θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικό ανάγνωσμα στη Σχολή Διπλωματών, εκεί όπου περνούν οι νέοι διπλωμάτες μόλις εισαχθούν. Ο λόγος, κατά τον ίδιο, είναι ότι το βιβλίο κάνει τρία πράγματα ταυτόχρονα.

Σε βάζει στο κλίμα του Υπουργείου Εξωτερικών. Δεν το γράφει διπλωμάτης καριέρας, αλλά ένας συμβασιούχος που ξέρει ότι η σύμβασή του κάποια στιγμή θα τελειώσει. Γι' αυτό βλέπει τη ζωή του διπλωμάτη απ' έξω, σαν να κάνει ρεπορτάζ. Όσα βιβλία έχουμε για τη διπλωματία, σημείωσε, τα έχουν γράψει διπλωμάτες.

Είναι χαριτωμένο. «Γελάς, κλαις, τραβάς τα μαλλιά σου».

«Παρουσιάζει φακέλους». Το κεφάλαιο για τη Λιβύη το χαρακτήρισε συγκλονιστικό: τον Καντάφι, την ελληνική εμπλοκή στην κρίση και το ότι σήμερα στη Λιβύη η Τουρκία είναι παρούσα και ισχυρή. Ξεχώρισε το κεφάλαιο για την Κιργιζία και την επιστροφή της Ρωσίας μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, με την κορυφή που πήρε το όνομα του Πούτιν. Ξεχώρισε επίσης τη Γενεύη και τους διεθνείς οργανισμούς, και τη Μόσχα με την «υποκρυπτόμενη απειλή» που ξεκινά από το μαυσωλείο του Λένιν.

Ο Πυθαγόρας, συμφοιτητής μου στο Λονδίνο και σήμερα καθηγητής οικονομικών στο University of Westminster, ξεκίνησε από τον τίτλο. Το ότι ήμουν διπλωμάτης «μερικής απασχόλησης», είπε, σημαίνει ότι μπορούσα να γράψω ελεύθερα, χωρίς να είμαι δέσμιος κάποιου συστήματος.

Κράτησε δύο διαπιστώσεις. Η πρώτη, από τις πρώτες κιόλας σελίδες: ότι πολλά λέγονται και γίνονται όχι για το κοινό καλό, αλλά για να ευχαριστηθούν κάποιοι άνθρωποι, «και να δούμε πώς θα το αλλάξουμε αυτό». Η δεύτερη αφορά την τιμιότητα: την οικονομική κρίση που παρακολουθούσα από την ταράτσα του Υπουργείου Εξωτερικών και το ερώτημα αν ήταν τελικά ηθική κρίση και αν συνεχίζεται. Εκεί είδε μια συνέχεια με το πρώτο μου βιβλίο, το «Λεξικό του Ρουσφετιού και της Κομπίνας».

Στάθηκε ιδιαίτερα στο κεφάλαιο για τη πΓΔΜ και στη συζήτηση με τον Πρέσβη Ντάνιελ Φριντ, Αμερικανού διπλωμάτη καριέρας με υψηλές θέσεις στο State Department. Οι απόψεις του, είπε, δεν είχαν διατυπωθεί στον Τύπο, και «αξίζει μόνο και μόνο γι' αυτό το βιβλίο».

Η Κίνα και η Ταϊβάν, ένα φλέγον γεωπολιτικό θέμα που μπορεί να φέρει σύγκρουση ανάμεσα σε υπερδυνάμεις. Όλα αυτά χωρίς τεχνικό βάθος, αλλά από τη θέση κάποιου που τα είδε από κοντά και ξέρει πώς αφορούν την Ελλάδα. Του άρεσε και το απόσπασμα με τον Ομπάμα να συζητά με φοιτητές, γιατί μιλά για τη νέα γενιά.

Με τον Παναγιώτη γνωριζόμαστε είκοσι χρόνια, από την εποχή που ανοίγαμε πολιτικά blogs. Είπε ότι, ενώ το πρώτο βιβλίο κοίταζε την Ελλάδα, αυτό μας καλεί να πάρουμε τα μάτια από τον αφαλό μας και να δούμε τι γίνεται έξω.

Αυτό που του αρέσει, είπε, είναι ότι γράφω σοβαρά πράγματα με χιούμορ. Θυμήθηκε το «Ministry of Silly Walks» των Monty Python, που κατά τη γνώμη του είπε περισσότερα για τη γραφειοκρατία από πολλούς μελετητές.

Το διάβασε το καλοκαίρι: «βγαίνει πολύ εύκολα σε ένα Σαββατοκύριακο», αλλά επέστρεψε σε αυτό δύο-τρεις φορές. Τον εντυπωσίασε πόσο προχωρήσαμε από τότε σε κάποια πράγματα και πόσο σταματήσαμε σε άλλα.

Για να περιγράψει τη διπλωματία, όχι μόνο την ελληνική, θύμισε τον νόμο του Goodhart: όταν ένας δείκτης γίνεται αυτοσκοπός, παύει να είναι χρήσιμος δείκτης. Η διπλωματία, είπε, συχνά κάνει διαδικασίες για να τις κάνει. Το παράδειγμά του ήταν τα επίσημα γεύματα που υποτίθεται ότι προβάλλουν την ελληνική γαστρονομία με λιαστή ντομάτα και μπακαλιάρο σε κάθε παραλλαγή, χωρίς κανείς να σκεφτεί τι παραπάνω θα μπορούσε να βγει από αυτό. Αυτόν τον παραλογισμό, κατέληξε, θα τον βρείτε πολλές φορές στο βιβλίο, δίπλα στα σοβαρά.

Η Φωτεινή Κανατσούλη, στέλεχος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας στη Βιέννη, δεν μπορούσε να είναι εκεί για επαγγελματικούς λόγους. Μου έστειλε μια σύντομη κριτική, την οποία διάβασα στη βραδιά.

Το βρήκε εύκολο στην ανάγνωση και γεμάτο ουσιαστικές παρατηρήσεις, με «μία καλοδεχούμενη δόση μαύρου χιούμορ» που κάνει σύνθετα πολιτικά ζητήματα προσιτά χωρίς να χάνουν το βάθος τους. Έγραψε ότι το βιβλίο δεν μιλά μόνο για πολιτική και διπλωματία, αλλά «για ανθρώπους, για ιδέες, για αντιφάσεις». Και έκλεισε λέγοντας ότι, διαβάζοντάς το, ήταν σαν να πέρασε μερικές ώρες «βλέποντας τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός φίλου».

Τον επίλογο έκανε η Ευρυάννα Καραγλάνη, βιολόγος, συγγραφέας και ποιήτρια, που συντόνισε τη συζήτηση.

Στάθηκε και ξεχώρισε και μια φράση του βιβλίου: ότι είναι πιο εύκολο να διορθώσεις τις λέξεις παρά να αλλάξεις την πραγματικότητα. Αυτό, είπε, κάνει συχνά η πολιτική μας: προσπαθεί να καλύψει τα προβλήματα αντί να τα θεραπεύσει.

Είπε ακόμη ότι στις σελίδες φαίνεται κάποιος που είναι υπέρ του διαλόγου και δεν αντέχει τα άλυτα προβλήματα, όπως το Κυπριακό. Κατά τη γνώμη της, το χιούμορ δεν αποδυναμώνει τα σοβαρά θέματα αλλά τα ενισχύει. Αν και το βιβλίο αφορά την περίοδο 2008–2011, ώρες ώρες νομίζεις ότι διαβάζεις τις σημερινές ειδήσεις, γιατί πολλά δεν έχουν αλλάξει από τότε.

Όταν ήρθε η σειρά μου, είπα κυρίως ότι πέρασα πολύ ωραία γράφοντας αυτό το βιβλίο. Θυμήθηκα τα παλιά δεκαπέντε χρόνια μετά και τα έγραψα με χιουμοριστική ματιά. Δεν ήθελα ούτε να κουτσομπολέψω ούτε να χλευάσω σοβαρά εθνικά θέματα, ούτε να γίνω κολακευτικός ή καταγγελτικός.

Αν σε κάποια σημεία γίνομαι καυστικός, είναι για να φανεί η πιο ανθρώπινη πλευρά της διπλωματίας. Το βιβλίο γράφτηκε, όπως και το πρώτο, με αγάπη και βιωματικά. Κράτησα και μια φράση από τη συζήτησή μου με τον Ντάνιελ Φριντ: ότι η διπλωματία στο πιο υψηλό επίπεδο ίσως δεν είναι για τους πολύ αγνούς ανθρώπους: «it's not for the pure hearted».

Ευχαριστώ θερμά τον Μελέτη, τον Πυθαγόρα, τον Παναγιώτη, τη Φωτεινή και την Ευρυάννα που συντόνισε τη βραδιά. Ευχαριστώ τις Εκδόσεις Επίμετρο, τον ΙΑΝΟ για τη φιλοξενία, όλους όσους ήρθατε και, πάνω απ' όλα, τη σύζυγό μου και την κόρη μου, χωρίς τις οποίες δεν θα ήμουν εκεί.

Video · YouTubePlay · loads YouTube

·